اين كافران در اين كفر آوردن ( 1 ) و اقتراح محال كردن ( 2 ) با يكديگر مانند ، نظيره قوله : كَذلِكَ كَذَّبَ الَّذِينَ مِنْ قَبْلِهِمْ . . . ( 3 ) . و قوله : كَذلِكَ قالَ الَّذِينَ مِنْ قَبْلِهِمْ مِثْلَ قَوْلِهِمْ تَشابَهَتْ قُلُوبُهُمْ . . . ( 4 ) ، آنگه گفت : خداى تعالى بر ايشان ظلم نكرد - تعالى علوّا كبيرا ( 5 ) ، و لكن ايشان بر خود ظلم كردند ( 6 ) به ترك نظر و تفكّر و كفران نعمت و اختيار كفر بر ايمان [ 90 - پ ] و ضلال بر هدى . * ( فَأَصابَهُمْ سَيِّئاتُ ما عَمِلُوا ) * ، به ايشان رسيد بدى آنچه كردند [ يعنى عقاب آنچه كردند ] ( 7 ) و مراد به سيّئه اين جا عذاب است ، نظيره قوله : وَجَزاءُ سَيِّئَةٍ سَيِّئَةٌ مِثْلُها . . . ( 8 ) ، سيّئة اوّل معصيت است و دوم عقوبت ( 9 ) ، * ( وَحاقَ بِهِمْ ) * ، و فرود آمد و در رسيد به ايشان جز [ ا ] ( 10 ) و و بال آن ( 11 ) استهزا كه مىكردند . * ( وَقالَ الَّذِينَ أَشْرَكُوا ) * ، حق تعالى در اين آيت بيان كرد كه مشركان جبر ( 12 ) چگونه گفتند مشرك كه جبر گويد - مع كفره - قدرىّ باشد ، گفتند : اگر خداى خواستى ما نپرستيد مانى بدون او هيچ چيز را يعنى معبودى ديگر نگرفتمانى جز او ، نه ما و نه پدران ما و حرام نكردمانى ( 13 ) آنچه كرديم از بحيره ( 14 ) و سايبه و وصيله و حام . حق تعالى گفت : * ( كَذلِكَ فَعَلَ الَّذِينَ مِنْ قَبْلِهِمْ ) * ، همچنين كردند آنان كه پيش اينان ( 15 ) بودند . آنگه گفت : در اين كه ايشان كردند و گفتند خداى را هيچ ( 16 ) صنع نيست و پيغامبر ( 17 ) او را هيچ تقصير ( 18 ) نيست ، بر پيغامبران چه باشد مگر بلاغى روشن كه برسانند آنچه خداى فرموده باشد ايشان را ؟

--> ( 1 ) . آج ، لب : آوردند . ( 2 ) . آط : اقراح محال كردن ، آج ، لب : اقراح محال كردند . ( 3 ) . سورهء انعام 6 آيهء 148 . ( 4 ) . سورهء بقره 2 آيهء 118 . ( 5 ) . سورهء بنى اسرائيل 17 آيهء 43 با اندكى تفاوت . ( 6 ) . آج ، لب : نكردند . ( 7 ) . اساس : ندارد ، از قم افزوده شد . ( 8 ) . سورهء شورى 42 آيهء 40 . ( 9 ) . آط ، آب ، آز ، آج ، لب : عقاب . ( 10 ) . با توجه به نسخه بدلها افزوده شد . ( 11 ) . لب : اين . ( 12 ) . آط ، آج ، لب : خبر . ( 13 ) . آج ، لب : نگردانى . ( 14 ) . اساس : حيره ، به قياس نسخه قم ، تصحيح شد . ( 15 ) . جميع نسخه بدلها : ايشان . ( 16 ) . قم منع . ( 17 ) . قم ، آط ، آب ، آز ، آج : پيغامبران ، لب : پيغمبران . ( 18 ) . آط ، آب ، آز ، آج ، لب : تقصيرى .